|
Từ 25 đến 29/1/10, tại Nhà triển lãm Viet Art
Centre 42 Yết Kiêu, Hà Nội diễn ra triển lãm Solo của họa sĩ Lê Anh Quân (SN 1977). Đây không phải là
triển lãm cá nhân đầu tiên của Quân, nhưng có lẽ là một bước đi quan
trọng trong những sáng tác của một người họa sĩ trẻ chăm chỉ. Bởi trong
khi một số người xem loạt tranh này của Quân sẽ chẳng hiểu họa sĩ vẽ cái
gì (thậm chí chẳng thấy được gì trên những bức toan mờ mịt khổ rất to);
thì ngược lại, những đàn anh có tiếng trong chuyên môn như họa sĩ Thành
Chương, Đặng Xuân Hòa... lại đến tham dự và giới thiệu triển lãm một
cách hết sức trân trọng...
1. Tôi nhớ văn hào lớn của châu Mỹ - Latin Garcia Marquez (tác
giả của Trăm năm cô đơn) có nói
một câu rất thú vị trong một bài phỏng vấn năm ông đã ngoài 70 tuổi: Cho đến tuổi này tôi mới biết từ chối và biết cách từ chối. Thế mới
thấy ở đời cái sự gật đầu thì dễ, còn cái sự lắc đầu rất khó.
Tuổi trẻ cùng với bao nhiêu
thứ hấp dẫn, e ngại thường hay cả nể trước những lời giáo huấn và cả
những cám dỗ như nhau. Hồ Xuân Hương thì bảo: Cả nể cho nên hóa dở dang/
Nỗi niềm chàng có biết chăng chàng? Trên đời khó nhất là biết từ chối
ngay khi còn trẻ với những gì ngọt ngào và những quyền lợi dễ dàng. Chấp
nhận điều gian nan và những thành quả khó khăn cũng là một chiều khác
của sự từ chối. Hội họa của Lê Anh Quân đang cố gắng bước đi trên con
đường ấy...
Họa sĩ là một người tướng tá rộng rãi, mắt to tai lớn, cao và
đen, giỏi thể thao cũng như sành nhạc. Trông anh như một tay chơi
contrebasse tài tử trong một ban nhạc hơn là một họa sĩ. Cái tướng mạo
ấy toát ra hình ảnh một con người chân thành và có chí khí. Và như những
người có chí khí khác, ra đời một cái thì sẽ lập tức gặp ngay lận đận
thử thách. Thử thách với tình duyên gia đình, thử thách với nghề
nghiệp... Ngay từ hồi mới là sinh viên năm thứ nhất, họa sĩ vẽ tranh
sáng tác, tham gia triển lãm nhóm liên tục, thường là xuất hiện với
những tác phẩm khổ lớn như dáng người anh.
Tôi xem tranh Quân hồi
trước, không thấy thích lắm. Bởi hình như nó có chút ảnh hưởng Egon
Schiele (1890 - 1918) - danh họa người Áo mất năm 28 tuổi. Nhiều họa sĩ
trẻ trong trường Mỹ thuật thích hình họa vặn vẹo với những cơ thể gầy
guộc dài loằng ngoằng của danh họa này. Bề mặt tranh thấy ảm đạm quằn
quại lắm, nhưng sự ảm đạm quằn quại ấy lại giống nhau ở khá nhiều người
nên nó làm cho người ta nghi ngờ. Ngoài việc đều đặn sáng tác, Quân còn
cùng bạn bè xây dựng một phòng triển lãm làm “sân chơi đích thực” cho
các nghệ sĩ trẻ ở phố Đào Duy Từ tên là Young Gallery. Sân chơi này tồn
tại được vài năm thì phải dừng lại vì hết kinh phí, nhưng nó tổ chức
được một số triển lãm rất tốt.
Tác phẩm của Lê Anh Quân
2. Bẵng đi một vài năm không gặp, một hôm tôi được một
thầy giáo rủ đi xem tranh Quân tại xưởng. Hỏi xưởng ở đâu, hóa ra trên
tận Bắc Ninh, vì nhiều chuyện riêng, họa sĩ từ bỏ Hà Nội, lên một ngọn
đồi cách thủ đô 30km xây một căn nhà - xưởng vẽ bằng đá trên đỉnh đồi,
gần đến nơi thì không có đường, phải đi bộ qua lối mòn đầy sim mua và
cây cứt lợn.
Đến nơi, khi xem loạt tranh mới vẽ của Quân, thấy khác hẳn. Có lẽ
không gian nơi tĩnh lặng đã gợi cho họa sĩ những cảm hứng khác. Tranh
của Quân gần đi đến sự chối bỏ bề mặt, nhìn thoáng qua trông giống như
những bức tường cũ bị trẻ con vẽ nghịch, sau đó người ta lấy sơn, lấy
vôi quét bừa, phủ lấp lên nhiều lần. Nhưng hình vẽ ẩn bên trong vẫn lờ
mờ. Khi là một đám đông lúc nhúc thò lên những cái đầu, khi chỉ là một
khuôn mặt bị bôi xóa, khi thì như một đám đầu trẻ con gái tóc bím gân cổ
hát. Có lẽ ẩn bên trong những bức tranh ấy là tâm sự của họa sĩ về
những ước mơ, là sự tươi sáng sớm bị u ám có thực che mờ. Là sự nước
đôi, vừa muốn phủ nhận, vừa muốn giữ. Vừa muốn chống những cái hình thù
xinh xinh mắt, vừa nuối tiếc. Vừa như hiểu mình, lại như chẳng hiểu mình
muốn gì. Đó là một bề mặt lưỡng lự, rất khó nhìn. Có vẻ như họa sĩ ngày
càng cực đoan, chỉ vẽ cho thỏa mình mà bất chấp ý kiến người (có thể)
xem tranh ra sao.
Quá trình đi tìm mình ấy, và quá trình từ chối và chấp nhận ấy,
là một thái độ ít có của họa sĩ trẻ hiện nay - vốn càng ngày càng có xu
hướng thích thỏa hiệp giống như lớp nghệ sĩ trung niên (do đó nên lớp
nghệ sĩ trẻ dễ bị “trung niên hóa” sớm. Lớp trung niên thành danh thì
lại có xu hướng phát biểu vòng vo như thường thấy ở lớp nghệ sĩ già, nên
họ dễ bị “già hóa” sớm). Dường như đó là một sự thất bại trước cuộc
sống, nhưng cũng chính là điểm xuất phát của sự trở về với những điểm
cốt lõi của nghệ thuật. Bởi giàu có và sung sướng quá thường làm người
ta tối óc lại, nhỏ bé đi. Chẳng có điều gì làm người ta trở nên lớn hơn
bằng sự mất mát, thiệt thòi hay đau khổ. Không muốn lớn, cũng bị buộc
phải chấp nhận lớn lên, đó là cái được, mà bình thường thì chẳng ai
muốn...
Và để lớn,
thì không cần những lời nói “có tính võ thuật” xuống tấn rất cẩn trọng,
giấu giếm những ý nghĩ thực sự của các lớp đàn anh. Cha có thể vì lý do
nào đó vì khoảng cách thế hệ chưa lớn lắm mà dối (tâng bốc) con, anh có
thể vì lý do nào đó mà dối (khen ngợi quá đáng) em. Nhưng là ông thì
đừng bao giờ nên dối cháu. Đối với những người trẻ, đang hoang mang tìm
đường, cần nhất từ phía những người đi trước là “những nhời nói thật”.
Nói thật thì phũ phàng đó nhưng trên hết đó là một cách tử tế ngắn nhất.
Vũ
Lâm (Bài và ảnh của Thể thao & Văn hoá)
|
Tin tức 
