“Có vẽ được nhiều chưa? Nghệ sĩ phải có tác phẩm!”, đối với Uyên Huy, lời nhắc nhở của họa sĩ Văn Đen, vị thầy dạy hội họa đã quá cố, luôn là động lực để một họa sĩ - nhà giáo tự bứt phá, vượt qua sự “đóng khung” bài bản mỹ thuật mẫu mực ở nhà trường.

1. Trong lời tâm sự mào đầu cho cuộc triển lãm cá nhân lần thứ 9, họa sĩ Uyên Huy (Huỳnh Văn Mười) đã “tự họa” bằng những con số: 62 năm tuổi đời đi qua; 46 năm chính thức bước vào trường mỹ thuật liên tục với 11 năm học mỹ thuật, 36 năm giảng dạy…

Ở trường xưa (Trường Quốc gia Trang trí mỹ thuật Gia Định) và trường sau này (Đại học Mỹ thuật TPHCM) họa sĩ Uyên Huy đã gặp gỡ nhiều bạn bè, đồng nghiệp từ ba miền Nam, Trung, Bắc và niềm hạnh phúc lớn của một người thầy là cảm nhận được tình nghĩa nồng thắm của nhiều thế hệ sinh viên.

Bắt đầu từ dòng chảy mỹ thuật hiện đại Sài Gòn trước năm 1975 và hòa nhập vào giới mỹ thuật cách mạng sau ngày miền Nam giải phóng, Uyên Huy tìm gặp sự đồng điệu, hài hòa giữa cái tôi của một họa sĩ với cái chung của xã hội, của thời đại. Người sáng tác suy nghĩ, gửi gắm điều gì qua tác phẩm? Theo quan niệm nghệ thuật của mình, Uyên Huy luôn cho rằng họa sĩ trước hết phải gắn bó với cuộc sống xã hội, rung động cùng những cảm xúc của con người và nhạy bén bắt được nhịp điệu của thời đại. Tranh Uyên Huy cho thấy sự đối thoại của nghệ sĩ trong thời đại khá mạnh mẽ.

Là một họa sĩ sinh ra và lớn lên trên mảnh đất Sài Gòn, ông cảm nhận được sự năng động của một thành phố đang phát triển. Bóng dáng chiều dài lịch sử xuyên suốt, bóng dáng Sài Gòn thời mở đất cách nay hơn 300 năm qua hình ảnh các vị tiền nhân yêu nước, qua hành động bảo vệ Tổ quốc của người dân Việt hiện đại, được Uyên Huy khái quát trong một số tác phẩm tranh khổ to: Nam quốc sơn hà, Bài ca giữ nước, Thế hệ trẻ và danh nhân Nguyễn Hữu Cảnh, Hát cho dân tôi nghe từ đất liền ra biển đảo… Nhịp điệu phát triển sôi động của TPHCM và nhiều vùng miền đất nước luôn để lại những dấu ấn đối với Uyên Huy, những bức vẽ hoành tráng, mạnh mẽ của ông đã thể hiện sự cảm nhận ấy, với Ấn tượng đường hầm đèo Hải Vân, Ấn tượng đường hầm Thủ Thiêm, Ấn tượng Nha Trang, Ấn tượng Hội An... Thế nhưng, với ý thức trách nhiệm của một công dân - nghệ sĩ, tính chất phê phán sự bức bối, ách tắc giao thông, không gian mỹ thuật thành phố bề bộn, lộn xộn…, được thể hiện cách điệu sắc sảo, tinh tế không phải là chuyện hiếm hoi trong tranh ông.

2. Nhưng nghệ thuật cũng là nhạc lòng, là chất thơ lãng mạn trong sáng tác của nghệ sĩ. Trên chặng đường sáng tác khá dài, hình ảnh cây vĩ cầm, những cô gái có khuôn mặt dài xinh xắn xuất hiện thường xuyên trong tranh Uyên Huy. “Cái đẹp từ hình ảnh của vĩ cầm gắn liền với chất trữ tình của âm nhạc, của thơ ca luôn gợi nỗi ám ảnh sáng tác trong tôi từ thời học sinh”, lời bộc bạch đầy cảm xúc ấy Uyên Huy đã từng bày tỏ khi nhắc đến Một thoáng vĩ cầm, Vĩ cầm đỏ, Vĩ cầm mùa thu, Vĩ cầm và thiếu nữ… Quan niệm về cái đẹp và đi tìm cái đẹp trong cuộc sống, xu hướng suy tưởng-lãng mạn vẫn song hành vừa mạnh mẽ vừa dịu dàng trong bút pháp và thế giới màu sắc hài hòa của Uyên Huy. Nghệ sĩ đôi khi phải biết phủ nhận cái tôi cũ để khẳng định cái tôi mới trong cách thể hiện, nhưng tất nhiên, phong cách vẫn nhất quán. Với xu hướng khái quát sự kiện, vấn đề, những nhân vật của cuộc đời, triết lý âm dương của Kinh Dịch trong đời sống, bản sắc văn hóa một vùng đất, hay ngay cả đề tài tình yêu, Uyên Huy luôn chọn cách thể hiện tượng trưng, bán trừu tượng hoặc trừu tượng bằng chất liệu sơn dầu, acrylic tổng hợp, tạo nên phong cách khá hiện đại, phóng khoáng.

Gần nửa thế kỷ sáng tác và giảng dạy mỹ thuật với nhiều cảm hứng thời đại và sự trải nghiệm nghệ thuật từ hiện đại đến đương đại, Trên tháng ngày đã qua của Uyên Huy chính là sự bứt phá khá ngoạn mục của một họa sĩ-nhà giáo. Đó cũng là Ấn tượng Uyên Huy trong chặng đường đã qua, để ông tiếp tục tự thắp lửa chuẩn bị chặng đường sáng tác mới, như một xu hướng “dự báo”: hoài niệm, hội nhập, phát triển, sự trăn trở giữa cuộc đời và nghệ thuật.

* (Triển lãm “Trên tháng ngày đã qua” diễn ra từ ngày 1-9 đến 10-9, tại Bảo tàng Mỹ thuật TPHCM, 97A Phó Đức Chính, quận 1).

Kim Ửng (Theo Sài Gòn Giải Phóng Online)