Đại lễ 1000 năm Thăng Long - Hà Nội là một sự kiện có quy mô lớn, đòi hỏi nhiều công sức và tâm huyết của tất cả các cấp ban ngành thành phố Hà Nội. Thời gian tổ chức Đại lễ không còn nhiều. Theo đó, Hà Nội đang tập trung triển khai đồng loạt các công việc chuẩn bị cho sự kiện trọng đại này.

Không chỉ lãnh đạo thành phố và những người có chức trách mà những nghệ sĩ tự do cũng đang dành nhiều tâm huyết cho những dự án nghệ thuật góp phần vào hoạt động chung của dịp kỷ niệm 1000 năm Thăng Long- Hà Nội.

Họa sĩ Nguyễn Doãn Sơn và tác phẩm "Hà Nội chiến lũy và hoa"

Tôi gặp họa sĩ Nguyễn Doãn Sơn lần đầu tiên trong buổi ra mắt quỹ giải thưởng "Bùi Xuân Phái - Vì tình yêu Hà Nội". Anh đến với tư cách của một người nhận tặng thưởng của quỹ này do ban giám khảo bình chọn với phác thảo bức tranh lịch sử hoành tráng "Hà Nội chiến lũy và hoa".

Sau gần một năm gặp lại và có dịp đến tận xưởng vẽ của anh (vốn là nhà gửi xe của một công ty), thấy sự làm việc cần mẫn, được nghe những lời tâm huyết của anh về dự án này tôi mới thấy hết được tình cảm mà họa sĩ Nguyễn Doãn Sơn muốn dâng tặng mảnh đất ngàn năm văn hiến.

Không đi vào việc thể hiện các tác phẩm về vua Lý Thái Tổ như nhiều người từng làm, Nguyễn Doãn Sơn tự tìm cho mình một cách sáng tạo riêng về những ngày đầu kháng chiến của quân và dân thủ đô mùa đông năm 1946.

Ý tưởng về bức tranh lịch sử này với Nguyễn Doãn Sơn được ra đời từ sự gợi ý của họa sĩ Nguyễn Đỗ Bảo - Chủ tịch Hội Mỹ thuật Hà Nội và tác phẩm "Sống mãi với thủ đô" của nhà văn Nguyễn Huy Tưởng.

Nguyễn Doãn Sơn hiểu được nỗi băn khoăn của họa sĩ Nguyễn Đỗ Bảo về những dự án mỹ thuật về đề tài lịch sử chưa hoàn thiện. Ông kể về cuộc chiến ở Hà Nội năm 1946 - một cuộc chiến hào hùng, oanh liệt. Hình ảnh những con người thủ đô gan dạ cứ ngấm dần vào tâm trí Doãn Sơn.

Trong trí tưởng tượng của Sơn lúc ấy, một "chiến lũy" với những đồ đạc chất đống, lấp ló hình ảnh một bà mẹ, một em bé, một anh chiến sĩ… hiện dần lên trong một bức tranh lớn. Khi đó Doãn Sơn đã hứa với họa sĩ là sẽ vẽ một bức tranh về cuộc chiến này.

"Hà Nội chiến lũy và hoa" là bức tranh lớn với kích thước 9,3m x 2,15m. Phác thảo bức tranh đã được hình thành từ các trích đoạn nhỏ mà mỗi trích đoạn giống như những thước phim sống động về lịch sử, về những con người thủ đô. Mỗi chi tiết đều chứa đựng thông điệp nhân văn.

Đó là hình ảnh chú chó (nhân vật được Doãn Sơn lấy trong tác phẩm "Sống mãi với thủ đô" của Nguyễn Huy Tưởng) được tái hiện trong tranh với "nhiệm vụ" lao xuống hầm cắn địch để cứu người phụ nữ và một em bé. Đó là hình ảnh anh tự vệ và cô gái gánh hoa trong trích đoạn "Chiến lũy và hoa". Qua đó, tác giả muốn nhắn nhủ rằng: Trong những khoảnh khắc đấu tranh, sự sống và cái chết luôn cận kề nhưng cái đẹp vẫn cần được chiêm ngưỡng, cần phải được dâng tặng cho đời… 

Họa sĩ Nguyễn Doãn Sơn đang hoàn thiện bức vẽ.

Mỗi chi tiết trong tranh là một chứng nhân, hiện vật lịch sử, phản ánh cô đọng, đa diện một Hà Nội trong những ngày toàn quốc kháng chiến 1946.

Là họa sĩ sinh ra trong thời bình, lại lao vào đề tài lịch sử nên Doãn Sơn đã gặp không ít những khó khăn từ sự hiểu biết, kiến thức về lịch sử, về nguồn tư liệu… và cả về khả năng tài chính. Nhưng anh đã cố gắng vượt qua tất cả để sáng tạo nên bức tranh chỉ với tâm nguyện rằng đây là một sự trả ơn với các thế hệ đi trước, mà trên hết là để trả ơn Hà Nội - mảnh đất văn hiến nuôi dưỡng, chắp cánh cho khát vọng của anh.

Nghệ sĩ Đào Anh Khánh và chuỗi sự kiện nghệ thuật trình diễn về tình yêu Hà Nội

Nghệ sĩ Đào Anh Khánh lúc nào cũng vậy, vẫn tóc dài khượt buộc băng đô, vòng xuyến, bộ quần áo bà ba đen rộng, dáng cao, người gày mỏng như cây sậy. Có lẽ cái dáng người ấy hợp với anh, nhất là trong những màn trình diễn có sự kết hợp của âm thanh, ánh sáng, chuyển động và hóa trang cơ thể, cùng thiên nhiên xung quanh để tạo nên một không khí mà anh thích.

Lúc đó anh như hóa thân thành một kẻ khác, bản năng, hoang dại... và diễn như "lên đồng". Anh có thể hàng tiếng đồng hồ hú hét và ngập mình trong sức nóng của vài chục cây đuốc lớn, với mùi khói của vải tẩm xăng... Anh gọi đó là nghệ thuật trình diễn (performance art) - một nhánh nghệ thuật đương đại.

Mấy năm trở lại đây, khi những hoạt động biểu diễn nghệ thuật được Nhà nước mở cửa tạo điều kiện phát triển, Đào Anh Khánh đã khéo léo lôi kéo công chúng nghệ thuật nói chung và công chúng hội họa nói riêng bằng những hoạt động trình diễn sắp đặt của mình.

Gần đây, cái tên Đào Anh Khánh ít xuất hiện trước công chúng với những pha trình diễn nghệ thuật. Đơn giản vì anh đang mê mải với toan vẽ, màu sơn trong khu nhà sàn dựng đầy tranh nude; trong vườn, ngoài sân là những pho tượng kỳ dị biểu thị triết lý phồn thực ở bên kia sông Hồng (Hà Nội).

Mới đây, trước sự chậm trễ trong các dự án văn hóa của thành phố Hà Nội với đại lễ 1000 năm Thăng Long, Đào Anh Khánh có vẻ bức xúc: "Mỗi lần đi qua hồ Hoàn Kiếm, nhìn bảng đồng hồ hiển thị số ngày đếm ngược, tôi sốt ruột và lo lắng vô cùng. Tôi nghĩ, để những con số đó có ý nghĩa với người dân Hà Nội, thành phố Hà Nội mình cũng phải bắt tay vào một việc gì đó".

Là một họa sĩ tự do nhưng anh không có cảm giác mình nằm ngoài cuộc chơi mà còn mong muốn được đóng góp vào ngày hội lớn này.

Đào Anh Khánh đã quyết định cùng một nhóm các nghệ sĩ đương đại gồm Nguyễn Bảo Toàn, Đặng Thị Khuê, Quách Phương Đông, Đinh Quân, Nguyễn Minh Tâm, Lê Quảng Hà, Doãn Hoàng Lâm, Nguyễn Quang Huy... và các nhạc sĩ Kim Ngọc, Vũ Nhật Tân, Trí Minh... tổ chức một chuỗi sự kiện nghệ thuật đương đại bao gồm: sắp đặt, trình diễn, video, múa và âm nhạc đương đại... trên một quy mô lớn vào những khoảng thời khác nhau gắn liền với những thời điểm của lịch sử Hà Nội.

Sự kiện thứ nhất mang tên "Hội tụ ánh sáng" sẽ được tổ chức tháng 11/2009 với một cuộc triển lãm quy mô lớn các tác phẩm nghệ thuật dưới hình thức nghệ thuật sắp đặt, điêu khắc, hội họa, video và âm thanh tương tác.

Sự kiện thứ hai: "Cầu âm thanh" sẽ diễn ra vào tháng 2/2010 với một cuộc trình diễn âm nhạc đương đại có sự kết hợp hỗ trợ của nghệ thuật sắp đặt và chuyển động.

Sự kiện thứ ba: "Cây đời" diễn ra vào tháng 10/2010 là sự kiện quy mô nhất trong chuỗi sự kiện dòng chảy 1000 năm. Nghệ sĩ Đào Anh Khánh sẽ dựng 36 tác phẩm sắp đặt điêu khắc bằng tre cao từ 7 đến 25 m tượng trưng cho sức sống của người Hà Nội.

Tất cả các tác phẩm sắp đặt này sẽ làm nền cho một cuộc trình diễn lớn với khoảng hơn 100 diễn viên chuyển động cùng nghệ sĩ Đào Anh Khánh với những màn khác nhau tượng trưng cho sức sống của Hà Nội trong quá khứ và hiện tại. Các sự kiện trên sẽ được thực hiện tại Studio Anh Khánh 5.000m² và 1 km chiều dài đê Ngọc Thụy, Long Biên, Hà Nội.

Khánh say sưa: "Chúng tôi làm nó không chỉ là để thỏa mãn được những cơn khát về không gian, về lửa, về âm thanh và ánh sáng... mà còn vì đó là một cách chúng tôi thể hiện tình yêu Hà Nội của mình"