Áo yếm xuất hiện từ bao giờ không
ai rõ, chỉ biết rằng nó đã xuất hiện trong đời sống của người dân Việt
từ rất lâu và trở thành một thứ trang phục không thể thiếu của người phụ
nữ Việt Nam xưa.
Hướng dẫn: Nhấn để xem clip
Áo yếm được phụ nữ Việt Nam thuộc mọi tầng lớp
trong xã hội từ các tôn nữ, mệnh phụ, công nương chốn cung đình; các
tiểu thư của những gia đình quý tộc, đến những cô thôn nữ, những phụ nữ
bình dân tần tảo một nắng, hai sương vì chồng, vì con; cùng với chiếc áo
tứ thân, áo yếm theo chị em đến với hội hè đình đám.
Xưa kia, áo
yếm được gọi nôm na là cái yếm. Đó là thứ trang phục đã có từ bao đời
nay và vẫn còn giữ được cho đến hôm nay. Một số nhà nghiên cứu cho rằng
chiếc yếm ra đời là để tôn lên vẻ đẹp “cái lưng ong” vốn được xem là một
nét đẹp của của người phụ nữ trong văn hoá Việt Nam “Đàn bà thắt đáy
lưng ong/Vừa khéo chiều chồng, lại khéo nuôi con”.
Cái yếm xuất
hiện từ rất lâu trong cuộc sống của người dân Việt Nam nhưng mãi tới đời
nhà Lý nó mới định hình về cơ bản. Nó là một tấm vải hình thoi hoặc
hình vuông có sợi dây để quàng vào cổ và buộc vào sau lưng, được dùng
như một dạng áo trong để che ngực. Cùng với dòng chảy thời gian, cái yếm
không ngừng biến đổi, nâng cao tính thẩm mỹ qua mỗi lần cải tiến, mẫu
mã ngày càng phong phú. Khi ở nhà, không phải công việc đồng áng, họ
thường mặc yếm trắng, váy đen buông chùng, để hở lưng, hai cánh tay, đôi
vai. Khi ra đường, họ mặc thêm áo cánh, phủ ngoài là áo dài có thắt
lưng tôn vẻ đẹp của cái lưng ong. Đi chơi hội, du xuân, đàn bà, con gái
mặc yếm với nhiều màu sắc rực rỡ hơn ...
Áo yếm không chỉ đơn
giản là thứ trang phục của người phụ nữ xưa mà còn có những ý nghĩa và
giá trị về tinh thần cũng như nghệ thuật. Cái yếm đã đi vào những câu ca
dao, tục ngữ, những câu thơ lãng mạn, những câu chuyện tình vương vấn
với những mảnh yếm thắm lụa đào làm ngơ ngẩn lòng người.
Hình ảnh
chiếc Yếm đã để lại bao nuối tiếc, ngợi ca trong lòng các thi nhân ở
mọi thời. Không chỉ thơ ca dân gian, mà những nhà thơ của thời hiện đại
đều “phải lòng” yếm. Yếm trở thành ngôn ngữ của tính nữ ở người con gái
Việt, và đã trở thành ngôn ngữ trao gửi tình yêu. Lãng mạn trong các câu
ca dao, chiếc yếm ấm áp tình người đã trở thành hình ảnh đẹp, trong
sáng của tình yêu “Trời mưa, trời gió kìn kìn/Đắp đôi giải yếm hơn nghìn
chăn bông”. Tình yêu thật kỳ diệu biết bao. Chỉ một “đôi giải yếm” thôi
cũng đủ sưởi ấm lòng người vượt qua sự giá lạnh của mùa đông. Và “Ước
gì sông rộng một gang/Bắc cầu dải yếm cho chàng sang chơi”. Chiếc cầu
dải yếm không có trong thực tế nhưng lại là chiếc cầu đẹp nhất và gợi
cảm nhất trong ca dao. Ý nghĩ đó thật táo bạo nhưng cũng thật đằm thắm
và đầy nữ tính. Ở đây, chiếc yếm trở thành biểu tượng cho khát vọng tình
yêu mãnh liệt của những chàng trai, cô gái lao động xưa. Chiếc yếm còn
là cái cớ cho các chàng trai tỏ tình “Hỡi cô mặc áo yếm đào/Đi trong đám
hội có chồng hay chưa?”. Chiếc yếm còn là nỗi nhớ nhung, mong đợi của
kẻ xa quê “Mình về mình có nhớ chăng/Ta về như lạt buộc khăn nhớ mình/Ta
về ta cũng nhớ mình/Nhớ yếm mình mặc, nhớ tình mình trao”. Nữ sĩ Xuân
Hương của chúng ta đã hoạ bức hoạ bằng thơ hình ảnh thiếu nữ với chiếc
yếm đào nửa thực, nửa ảo “...
Lược trúc biếng cài trên mái
tóc/Yếm đào trễ xuống dưới nương long/Đôi gò bồng đảo sương còn ngậm/Một
lạch đào nguyên suối chửa thông” đã làm cho chàng quân tử dùng dằng đi
chẳng dứt...
Ý nghĩa biểu cảm của chiếc yếm cũng giống như cái
duyên đằm thắm, mặn mà của người con gái. Chiếc áo yếm còn ẩn chứa trong
nó biết bao nhiêu tình ý “Hoa cúc vàng nở ra hoa cúc tím/Em có chồng
rồi trả yếm cho anh/Hoa cúc vàng nở ra hoa cúc xanh/Yếm em em mặc, yếm
gì anh anh đòi”. Tình yêu không cập được bến bờ hạnh phúc; chiếc áo yếm
như lợi ước hẹn nay đã thành lỗi hẹn. Sự trách móc mang chút dỗi hờn
chưa dứt giữa hai người. Dải yếm mong manh không thể níu người ở lại
nhưng cũng đủ làm vương vấn một chút tình...
Áo giao lãnh, yếm
thắm, váy mùa non thô nhuốm bùn tạo nên một nét đẹp rất riêng, rất
truyền thống Việt Nam. Chả thế mà nhà thơ Nguyễn Bính đã đau khổ khi
thấy “em đi tỉnh về”: “Nào đâu chiếc yếm lụa đào/Chiếc khăn lưng đũi
nhuộm hồi sang xuân”, để rồi nhà thơ phải cất lời thơ “Van em, em hãy
giữ nguyên quê mùa/Như hôm em đi lễ chùa/Cứ ăn mặc thế cho vừa lòng
anh”...
Thời gian không ngừng trôi, con người mang theo cuộc sống
luôn luôn chuyển động nhưng sự độc đáo và đặc sắc của áo yếm dường như
là một vẻ đẹp vĩnh hằng. Ngày nay, trong cuộc sống hiện đại, người ta
không còn mặc yếm nữa nhưng không phải vì thế mà giá trị nghệ thuật và
vẻ đẹp của nó bị mất đi. Nó vẫn xuất hiện trong các dịp lễ hội, trong
những bộ trang phục cách tân dựa trên hồn của những chiếc áo yếm luôn
đày sự khám phá và sáng tạo. Chiếc áo yếm vẫn tiếp tục là nguồn cảm hứng
sáng tác của thơ ca hiện đại và các nhà tạo mẫu và nó sẽ trường tồn như
một nét văn hoá đặc sắc của dân tộc Việt Nam.
Tin tức 
để xem clip
