|
Ngày 29/6/2009 vừa qua, tại nhà lưu niệm luật sư Nguyễn Hữu Thọ, số 3 Tản Đà, TP Tuy Hòa, tỉnh Phú Yên, đã khai mạc triển lãm Con đường đất nung
và kéo dài 3 tháng. Đáng chú ý trong triển lãm này là bộ sưu tập gốm cổ
Quảng Đức - một dòng gốm đã bị thất truyền, của nhà sưu tập Trần Thanh
Hưng. Anh đã trò chuyện với TT&VH xung quanh bộ sưu tập của mình.
*
Chơi cổ vật phải có niềm đam mê, nhiệt huyết, tốn kém công sức, thời
gian, tiền bạc, vậy cơ duyên nào anh đã đến với gốm cổ Quảng Đức?
Trần Thanh Hưng
|
Nhà sưu tập Trần Thanh Hưng |
- Nghề của tôi đi nhiều (Trần Thanh Hưng hiện công
tác ở Trung tâm Truyền hình VN tại Phú Yên). Đầu năm 1993 một lần tôi
về miền núi thuộc xã Phước Tân, huyện Sơn Hòa, tỉnh Phú Yên, nơi tiếp
giáp với tỉnh Gia Lai. Tại nhà của một già làng, khi uống rượu cần, tôi
phát hiện chiếc ché sành cổ màu xanh lục, dính nhiều vỏ sò trông thật
lạ mắt. Hỏi ra già làng cho biết xưa kia gia tộc đã mua từ Lò Gốm,
huyện Tuy An, tỉnh Phú Yên. Khi nghe điều này, tôi không khỏi ngỡ
ngàng, bởi địa danh quá quen thuộc với tôi, vì quê tôi ở đó.
* Vậy anh phải đi từ đâu, để lần ra nguồn gốc gốm Quảng Đức?
-
Sau khi trở về, tôi đến các làng ở Tuy An gặp các cụ già cao tuổi hỏi
thăm. Hóa ra Quảng Đức là tên chữ của làng, còn tên dân địa phương
thường gọi là bến đò Lò Gốm. Lò Gốm bây giờ chỉ toàn đồ đất nung mới,
không có gốm tráng men. Linh cảm của một người mê đồ xưa mách bảo có
thể sản phẩm độc đáo của Lò Gốm đã bị thất truyền. Cùng mùa lũ năm đó
nước sông Cái thượng nguồn đổ về xói lở tả ngạn Lò Gốm hé lộ một mảng
bờ sông ken dày mảnh vỡ của gốm, liền các ngày sau đó, tôi và anh
Nguyễn Danh Hạnh chuyên viên bảo tàng Phú Yên đến hiện trường tìm hiểu
xác định nhiều di chỉ lò dạng hầm ếch nằm rải rác dưới chân núi A Mang.
* Sưu tầm một dòng gốm cổ đã bị thất truyền có nhiều khó khăn không?
-
Gốm cổ Quảng Đức xưa kia được bán khắp nơi trong cả nước nhưng chủ yếu
ở vùng Tây Nguyên như Đắc Lắc, Gia Lai, Kon Tum, và một số nơi khác như
Bình Thuận, Khánh Hòa, Sài Gòn, Huế… Dân họ vẫn còn lưu giữ nhưng không
nhiều, nằm rải rác nên công việc đi tìm mua lại cũng rất khó khăn. Giá
trị vật chất không cao, chỉ có cực nhọc công sức và mất thời gian thôi.
Bộ sưu tập của tôi khoảng 150 hiện vật các loại. Đáng chú ý có hai
chiếc bình vôi, trước đây nằm trong bộ sưu tập của ông Ngô Đình Cẩn em
trai ông Ngô Đình Diệm. Hai chiếc bình vôi này nước men còn cực tốt.
Bình vôi gốm cổ Quảng và bức Tượng người đầu voi gốm cổ Quảng Đức
* Giữa gốm cổ Quảng Đức với các dòng gốm cổ khác, có gì khác biệt?
-
Theo các nhà nghiên cứu cổ vật và hai cụ nghệ nhân Nguyễn Thịnh và
Nguyễn Dần, gốm Quảng Đức có xuất xứ như sau: 300 năm trước, có một
dòng họ Nguyễn từ Bình Định đã đi về Nam. Họ dừng chân lập nên làng
Quảng Đức ngày nay. Nghề họ mang theo là làm gốm có xuất xứ từ làng gốm
Gò Sành - Bình Định nổi tiếng dưới thời vương triều Vijya Chăm Pa và
sau này là Đại Việt.
|
Hiện
tại còn hai nghệ nhân cuối cùng của gốm cổ Quảng Đức, đó là các ông
Nguyễn Thịnh và Nguyễn Dần (đang sống tại bến đò Lò Gốm, huyện Tuy An,
tỉnh Phú Yên) nay tuổi đã gần 80. Nhưng cả hai nghệ nhân này không
truyền nghề được cho ai khác, nghĩa là sau khi hai ông qua đời, dòng
gốm cổ Quảng Đức xem như biến mất khỏi thế gian. |
Nước
men gốm Quảng Đức có màu xanh vừa là xanh dương vừa là xanh ngọc, vừa
trắng, vừa lục. Đây là sự kết hợp hài hòa giữa lửa và đất. Đất sét lấy
ở vùng An Định, củi bằng lăng chặt từ vùng núi Kỳ Lộ huyện Đồng Xuân
chở về bằng đường sông. Kết hợp với vỏ sò huyết vùng đầm Ô Loan. Khi
gốm đem nung ở nhiệt độ từ 500 độ C trở lên, vỏ sò huyết xung quanh
nóng lên tan chảy tạo thành nét men đặc trưng riêng biệt, so với gốm
các nơi không thể lẫn vào nhau được.
Gốm cổ Quảng Đức không
không giống gốm cổ Sa Huỳnh, Quảng Ngãi - mỏng, độ bền thấp, cũng không
giống gốm cổ Gò Sành, Bình Định - về màu sắc, nước men, chất liệu, và
tính mỹ thuật. Gốm Quảng Đức có phần giản dị, mộc mạc, thô ráp, xù xì
nhưng với màu men khác lạ, bí ẩn đã tạo nên nét riêng tư, hấp dẫn đối
với các nhà nghiên cứu và người xem.
* Anh có dự định gì với bộ sưu tập của mình?
-
Tôi đang chuẩn bị triển lãm phục vụ hội thảo chuyên đề bảo tàng và sưu
tập tư nhân do Cục Di sản Văn hóa, Bộ VH,TT&DL tổ chức vào tháng
9/2009 tại Quy Nhơn, Bình Định. Đây là cuộc tổng diễn tập lần 2 của Con
đường đất nung cho đại lễ 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội sắp tới. Nhất
định tôi sẽ đưa gốm cổ Quảng Đức cho thế giới biết rằng vùng đất Aryaru
Phú Yên xưa kia có một di sản văn hóa độc đáo cho dù năm tháng đã phai
đi. Trần Kim Tường (Thể thao Văn hóa Online)
Copyright 2007. All Rights Reserved.  |
Thư viện 
Subscribe to this comment's feed
Show/Hide comments
Show/Hide comment form
