Từ triển lãm thành ra quá tĩnh so với tính chất động của mỹ thuật. Sự kiện mỹ thuật là từ thay thế được dùng phổ biến hơn.

Lý lịch nghệ thuật một hoạ sĩ có thể không có một triển lãm hay bức tranh, pho tượng nào mà gồm toàn các “sự kiện” với các trình diễn, sắp đặt, tương tác, video…

Hai sự kiện do Trần Lương làm curator ở Oslo (Na Uy) và Berlin (Đức) - gồm các tác phẩm, tác giả đương đại - có khi còn khó hiểu, khó được duyệt, lạ và mới với công chúng trong nước lại được coi là hình ảnh đại diện chính thức cho mỹ thuật Việt Nam nhân các kỷ niệm ngoại giao.

Dọc một cây số đê sông Hồng được Đào Anh Khánh và các bạn nghệ sĩ tổng hợp của ông biến thành một không gian mỹ thuật dâng tặng dân quê thủ đô nghìn năm.
 
Dự án nghệ thuật cầu Long Biên không thành công cũng do không quán xuyến được tính tổng hợp của nó.

Trường ĐH Mỹ thuật TPHCM mới có một gallery nghệ thuật ứng dụng, khang trang và muốn như VAC của ĐH Mỹ thuật Hà Nội trở nên một trung tâm mỹ thuật tổng hợp. Ở đây đã liên tục diễn ra các triển lãm (TL) giao lưu Hà Nội - Sài Gòn, TL của 12 tác giả thời danh của thành phố, TL nghệ thuật đương đại Hàn Quốc và “tổng hợp” nhất là “Bienale mỹ thuật trẻ lần I” của các tác giả dưới 35 tuổi. Sự kiện này sẽ được tổ chức hai năm một lần và muốn là cánh cửa lớn cho giới trẻ đi vào comtemporay arts quốc tế.

Mỹ thuật đa thành phần và hoạt động hỗn hợp bởi những liên kết chằng chịt của nó với đời sống xã hội qua các thiết chế rất khác nhau. Năm qua là năm ngoại giao văn hoá nên nở rộ các triển lãm hữu nghị khắp trong và ngoài nước nhân “X… năm thiết lập quan hệ ngoại giao giữa hai nước”. Chất lượng thường đứng sau động cơ phát triển hữu nghị.

“Nghệ thuật liên doanh - Nghệ thuật sứ quán” vốn đóng vai trò các điểm hút công chúng thị thành càng sôi nổi hơn. Tuy nhiên, cũng không có sự kiện “bom tấn” nào được điểm danh.

Bom tấn là các dự án tượng đài do Nhà nước chi tiền nhân các dịp kỷ niệm. Một thành phố nhỏ như Ninh Bình làm một quảng trường khổng lồ 1.000 tỉ đồng với một tượng đài Vua Đinh hoành tráng và tác giả đang kiện vì chất lượng phóng tượng của ông quá kém.

Các kỷ lục “Ghinét VN (Guiness - cách dùng chữ của tác giả. BT) ” liên tục bị phá đổ bởi các công trình tín ngưỡng với các tác phẩm “to nhất”, “cao nhất” “nặng nhất” khu vực và thế giới. Chất lượng, chuyện cái đẹp của các công trình đời và đạo tổng hợp này cũng được thả nổi như giá sữa và an toàn vệ sinh thực phẩm.
 
Trong tính tổng hợp mọi vùng miền, dân tộc, giới tính, lứa tuổi… thì con tàu mỹ thuật phong trào vẫn lặng lẽ hải trình cũ kĩ với các giải thưởng, triển lãm khu vực và toàn quốc. Người ta đang trông đợi BCH mới của các hội mỹ thuật sẽ nói to rằng: “Chúng ta có thể đổi thay!”.

Thị trường mỹ thuật “cổ điển” vẫn hỗn tạp với nạn chép tranh, làm giả, nhái và chạy theo thị hiếu du lịch. Tranh giả len vào cả các phiên “đấu giá quốc tế” góp phần làm giá tác phẩm Việt Nam cừ ỳ ạch rớt xa phía sau các nước trong khu vực.

Các gallery thương mại thì đúng là cửa hàng “bách hoá” mỹ thuật thượng vàng hạ cám. Tuy nhiên có le lói vài dấu hiệu cho thấy các “đại gia nội địa” có thể bắt đầu quan tâm tới hướng đầu tư vào sưu tầm và kinh doanh mỹ thuật. Nếu thuận lợi, may ra 10-15 năm nữa ta sẽ có một thị trường nội địa thực thụ.

Điều đáng mừng nữa là dù còn rất nhỏ nhưng một số doanh nghiệp đã góp tiền tài trợ cho một số sự kiện mỹ thuật sau khi khoanh tay nhìn các DN và quỹ nước ngoài làm việc này hơn 20 năm qua.

Mỹ thuật gắn chặt với du lịch và kinh tế hơn khi người ta lồng các sự kiện mỹ thuật vào các lễ hội, liên hoan, các khu du lịch, các dịch vụ du lịch. Tuy nhiên do tính tổng hợp của dự án, chuyện lồng ghép này không phải dễ. Thí dụ như Con đường gốm sứ Hà Nội vốn “phi lợi nhuận” lại mang dấu ấn quảng cáo và trở nên quá tẻ nhạt về nội dung hoặc các TL bán tranh “từ thiện” chỉ giúp quảng bá thương hiệu mà lại hạ thấp chất lượng trưng bày, dự án làm đẹp không gian dù có nhiều ý tưởng hay nhưng chưa thể triển khai được một cái nào vì việc phối hợp với các cơ quan, đoàn thể vẫn là quá “tổng hợp” - nghĩa là rắm rối.

Trong bức tranh tổng hợp này còn một mảng đáng kể là mỹ thuật Việt kiều và ngoại kiều. Nó đã thành một nhân tố tất nhiên làm cho sinh hoạt mỹ thuật ta mang tính quốc tế. Triển lãm của một nữ nghệ sĩ Pháp gốc Việt, một nam hoạ sĩ Úc hay một nghệ sĩ thị giác Bỉ… không còn là điều bất ngờ gây tò mò như trước nữa. Chúng cũng “bình thường thôi” như mọi sự kiện mỹ thuật khác. Người ta không còn bàn chuyện “đóng hay mở”, “hoà nhập hay hoà tan” nữa. Sự bình thường hoá này là đáng hoan nghênh. 

Nhìn chung thì tính tổng-hỗn hợp của mỹ thuật thời nay còn là tất yếu bởi bản chất thẩm mỹ-chính trị-xã hội-tín ngưỡng-thương hiệu-tiếp thị-du lịch v.v và v.v…

Ngày xuân nhìn ra cửa sổ thấy đào, mai. Tự nhủ ta có quyền ước mong. Mong rằng các nghệ sĩ tiếp tục hăng hái vật lộn với nghệ thuật tổng hợp. Mong công chúng dành chút thời gian “để mắt” tới các sản phẩm đẹp họ muốn bán hay dâng tặng. Mong nhất là giới quản trị nhận ra tính “tổng-hỗn” và sức mạnh của mỹ thuật để đổi thay căn bản cách quản trị mỹ thuật (và nghệ thuật nói chung) cho hợp với thực tiễn cuộc sống hơn. Mong nữa là giới doanh nghiệp nhận thức đúng vai trò trụ cột của mình trong việc bảo trợ nền nghệ thuật quốc gia.

Mỗi năm được một lần mong. Xin cung chúc tân xuân tân mỹ!