Người làm tranh giấy, tranh in ở Việt Nam thiếu hẳn các loại giấy đặc chủng mà ngay cả khi có tiền cũng không thể nào mua được ở trong nước. Họa sĩ Phạm Hải Bằng đã sang Thái Lan để đi tìm câu trả lời cho nỗi bức xúc nghề nghiệp ấy.

Vào giữa năm 2007, Phạm Hải Bằng “săn” được một học bổng từ Quỹ Học bổng châu Á (Asianscholarship Foundation - ASF, do Ford Foundation bảo trợ) và từ đó anh đã có một chuyến điền dã ở Thái Lan trong khuôn khổ một dự án nghiên cứu về giấy thủ công châu Á.

Chuyến đi kéo dài bảy tháng ở các làng quê vùng Bắc Thái Lan của Hải Bằng, nhằm “nghiên cứu so sánh về giấy và quy trình làm giấy thủ công của Thái Lan và Việt Nam”, thoạt nghe có vẻ như chẳng mấy liên quan đến công việc giảng dạy môn đồ họa ứng dụng của anh ở Trường đại học Nghệ thuật Huế nhưng thật ra rất thiết thân với công việc dạy học cũng như sáng tác của Hải Bằng.

Hải Bằng đang làm giấy thủ công tại Thái Lan

Chuyến đi bắt nguồn không chỉ từ dấu vết mỏng manh tìm thấy trong một cuốn sách xưa, kể rằng đất Phú Xuân - Thuận Hóa từng có một làng giấy, mà còn từ những điều rất thật: những bức xúc thường trực trong quá trình làm tranh giấy, in ấn đồ họa với những yêu cầu kỹ thuật - thẩm mỹ mà giấy công nghiệp khó có thể đáp ứng được.

Khác với giấy công nghiệp được làm từ bột gỗ, giấy thủ công truyền thống ở nhiều nước châu Á được làm từ nguyên liệu chính là vỏ cây với các công đoạn: bóc tách, ngâm, nấu, giã, xeo, nén, phơi… và hoàn toàn làm bằng tay. Với những đặc tính tự nhiên của vỏ cây được giữ nguyên, không có sự can thiệp của hóa chất nên giấy thủ công có độ dai, mịn và thấm hút tốt, độ bền cơ học rất cao.

Mặt khác, phần vỏ của các phần khác nhau trên cây (thân, ngọn, gốc…) sẽ cho ra các sản phẩm giấy với những đặc tính khác nhau, đáp ứng các yêu cầu sáng tác khác nhau của họa sĩ. Các loại giấy thủ công như giấy dó (Việt Nam), giấy xuyến chỉ (Trung Quốc) giấy washi (Nhật Bản), giấy sá (Thái Lan)… từ xa xưa đã được các nghệ sĩ, nghệ nhân dùng vẽ tranh, in tranh mộc bản…

Những bức tranh hoa sen kết hợp giữa đồ họa và sơn mài của Phạm Hải Bằng trong triển lãm Nơi mới, tổ chức tại gallery Không Gian Mới ở làng Lại Thế (Huế)

Bảy tháng “nằm vùng” ở Chiang Mai, một trung tâm của các làng nghề giấy thủ công Thái Lan, sau đó Hải Bằng còn lang thang qua các làng giấy của nhiều địa phương khác ở miền Bắc Thái, anh có dịp đối chiếu kỹ thuật làm giấy thủ công xứ bạn với những gì đã tìm hiểu được trong thời gian đi thực tế ở làng giấy Đống Cao (Bắc Ninh).

Theo anh, các chuyên gia, nghệ nhân và cả giới họa sĩ Thái Lan rất thích tính chất đặc trưng của giấy dó Việt Nam. Giấy dó thành phẩm không trắng mà có màu vàng ngà, đôi khi ngả nâu, bởi thay vì dùng hóa chất để tẩy trắng giấy thành phẩm thì khi xử lý nguyên liệu vỏ cây, xơ sợi, người Việt chỉ dùng vôi, nên giấy dó còn là một “thông điệp” thân thiện với môi trường.

Song thật đáng tiếc là giấy thủ công của Việt Nam còn có nhiều hạn chế về khuôn khổ, kích thước, độ dày, mỏng… chưa thích ứng với các yêu cầu đa dạng về tranh giấy, tranh in hiện đại. Thêm nữa, nếu như các nghệ nhân xứ bạn sẵn sàng cho Hải Bằng biết mọi công đoạn làm giấy thủ công thì ở làng giấy Đống Cao, sau một thời gian dài anh sống và tìm hiểu nghề làm giấy dó, cứ đến công đoạn quan trọng nhất là xử lý nguyên liệu thì người ta nhất định giấu biệt!

Hoa trên giấy - một sáng tạo ngay trong quá trình làm giấy thủ công

Theo Hải Bằng, việc hiểu rõ và làm chủ được chất liệu giấy giúp anh đạt được những hiệu quả tốt nhất trong quá trình làm tranh đồ họa; mặt khác cảm xúc từ chất liệu còn là một nguồn cảm hứng cho sáng tạo… Tác phẩm có thể được thai nghén và hình thành ngay trong quá trình làm giấy. Đồng thời có khá nhiều ý tưởng khác nảy sinh nơi anh trong thời gian gắn bó với nghề làm giấy ở nước ta và nước bạn; chẳng hạn thực hiện các sản phẩm mỹ nghệ độc đáo bằng giấy được làm thủ công theo kiểu riêng biệt, hoặc in các ấn phẩm thi ca, văn chương độc bản trên loại giấy riêng biệt ấy…

Hải Bằng còn nghĩ đến một xưởng làm giấy thủ công cho riêng mình, nhỏ thôi, đủ để thả ước mơ, cảm hứng sáng tạo lên giấy.

Theo HẠNH NHI
Doanh nhân Sài Gòn Cuối tuần

Comments (0)

Subscribe to this comment's feed

Show/Hide comments

Show/Hide comment form

Write comment

Name

Email

Comment

Add Comment